Chemie: eerst de invoerheffingen, nu de Straat van Hormuz

De wereldwijde chemische industrie heeft het afgelopen jaar meer dan haar deel aan uitdagingen gekend. Tot nu toe ging het om structurele problemen die vooral te maken hadden met de uitdagingen als gevolg van Amerikaanse invoerheffingen, concurrentie uit Aziatische markten en de hoge kosten van gas, zowel als energiebron als grondstof.

De Golfoorlog en de blokkade van de Straat van Hormuz hebben deze uitdagingen nog versterkt. Men kan zelfs stellen dat de chemische industrie een van de sectoren is die het zwaarst getroffen zijn door het conflict met Iran, als gevolg van zowel de stijgende brandstofkosten als de beperkingen op essentiële componenten en grondstoffen.

Welke impact heeft de energieschok op de Belgische chemische industrie?

De door de VS geleide oorlog met Iran leidt tot een energieschok. De uitvoerend directeur van het Internationaal Energieagentschap, dr. Fatih Birol, heeft gezegd dat de verstoring van de olie- en gasstromen door de Straat van Hormuz, in combinatie met de aanvallen op de energie-infrastructuur in de regio, neerkomt op “de grootste bedreiging voor de mondiale energiezekerheid in de geschiedenis”.

De prijs van Europees aardgas vertoonde enorme schommelingen, variërend van 30 tot 60 euro per megawattuur aan het begin van de oorlog, tot een nieuw hoogste niveau van ongeveer 40 euro per megawattuur.

Hoewel België qua productievolume van chemische stoffen niet zo groot is als sommige van onze buurlanden, bevindt het zich zonder twijfel in de frontlinie van de druk op de sector als gevolg van de recente energieschok. Aangezien een derde van de Belgische export verband houdt met de productie van en handel in chemicaliën, zullen de uitdagingen waarmee de sector wordt geconfronteerd waarschijnlijk ook voelbaar zijn in de lokale economie.

In onze meest recente publicatie ‘Industry Trends Chemicals’ verwachten onze economen dat de chemische productie in de EU in 2026 met 2,2% zal dalen. Als Europa's grootste producent van chemicaliën is Duitsland sterk blootgesteld aan de volatiliteit van de energieprijzen en zal het land naar verwachting het komende jaar te maken krijgen met een krimp van maar liefst 4,7%. Als een van de drie grootste Europese exporteurs van chemicaliën, na Duitsland en Ierland, wordt België echter ook geconfronteerd met een krimp die boven het Europese gemiddelde ligt.

Hoe zal de Belgische chemische industrie de recente energieschok doorstaan?

Als reactie op de energiecrisis heeft de Europese Commissie een tijdelijk kader aangenomen om de zwaarst getroffen sectoren van de Europese economieën te ondersteunen. Het tijdelijk kader voor staatssteun in verband met de crisis in het Midden-Oosten (METSAF) blijft van kracht tot eind december 2026.

Bovendien zal, zoals de economen van Atradius opmerken, de manier waarop de sector de crisis doorstaat grotendeels afhangen van de duur ervan. In één scenario zou de Straat van Hormuz in de loop van mei geleidelijk weer open zijn gegaan en blijft de wereldwijde chemische industrie groeien, zij het in een veel lager tempo dan vóór de oorlog werd voorspeld.

In een negatief scenario met een langdurig conflict en een aanhoudende sluiting van de Straat tot in de herfstmaanden zou de wereldwijde chemische productie echter met 1,7% krimpen, waarbij de krimp in de eurozone mogelijk zou versnellen tot 4,3%.

Essenscia, de brancheorganisatie die de Belgische chemische en farmaceutische sector vertegenwoordigt, meldde al vóór de oorlog in het Midden-Oosten een daling van de export. In 2025 gingen bijna 1.600 banen verloren in de sector, met name in Vlaanderen.

Wat zijn de vooruitzichten voor de sector?

De sector gaat een moeilijke periode tegemoet. Grotere spelers zullen waarschijnlijk profiteren van schaalvoordelen en hebben toegang tot meer middelen. Kleinere bedrijven kunnen moeite hebben om concurrerend te blijven en kunnen te maken krijgen met verhoogde handelsrisico’s. Dit is zeker een periode waarin ons motto ‘ken uw klant’ belangrijker is dan ooit, en waarin due diligence, communicatie en inzicht in de uitdagingen van cruciaal belang zijn.